SON DAKİKA
Hava Durumu

Yasaklar ve kitaplar

Yazının Giriş Tarihi: 24.01.2024 12:56
Yazının Güncellenme Tarihi: 24.01.2024 12:56

‘’Okumak özgürlüğe uçmaktır’’ diyor İzzetbegoviç…

Fakat dünyada ve ülkemizde her zaman özgürlüğe uçan kuşun kanadının kırıldığı olmuştur.

Farklı ülkelerde ve farklı zaman dilimlerinde iktidarda bulunanlar tarafından siyasi, toplumsal, dinî veya ahlaki motivasyonlar ile süresiz olarak ya da belirli bir süre için kitapların satışına, dağıtımına veya erişimine engel olunmuş…

Basılıp dağıtılmış olan kitaplar da toplatılmıştır.

Pek tabi yasaklanan bu kitapların yazarları da yargı önüne çıkartılmış ve cezalandırılmışlardır.

Bu yasaklar, sadece belli bir bölgede değil, dünya genelinde de yaşanmıştır. Yasaklanmış kitaplar arasında ise döneminin ötesine geçen, çeşitli tartışmalara yol açan ve ilgi çeken eserler bulunmaktadır.

Acaba ülkemizde hangi kitaplar bu yasaklardan payını aldı.

Ve bu kitaplar hangi gerekçe ile yasaklanmıştır birlikte inceleyelim…

***

Ülkemizde bugüne kadar 23 bin kitabın yasaklandığı varsayılmaktadır.

Maalesef bu sayı hepsini sayamayacağımız kadar fazla…

Üzücü olan hepsini sayamıyor olmamız değil sayının fazlalığı!

Dikkatinizi çekerim…

Hazırsanız yasaklanan kitapların en seçkin olanlarından birkaç tanesiyle başlayalım;

Medarı Maişet Motoru- Sait Faik Abasıyanık

Ciddi bir siyasi hedef göstermemesine rağmen romanda yazar kahramanlarından birine eski bir asker kaputu giydirmiş olduğu için yayımlandığı yıl olan 1944'te Türkiye'de sıkıyönetim mahkemelerince toplatılmıştı. 1952 yılında sansürlü haliyle yeniden yayımlanmıştır.

Bir diğer yasaklı kitabımıza geçelim, Türk roman ve sinema tarihi için efsane bir eser olan Hababam Sınıfı serisinin yazarı Rıfat Ilgaz da bu yasaklardan payını almıştır.

Rıfat Ilgaz- Sınıf

Rıfat Ilgaz 1940’lı yıllar için oldukça anlamlı olarak görülen ”Sınıf” sözcüğünü kitabının adı olarak seçince hâkim karşısına çıkmak zorunda kaldı.1944 yılının ocak ayında yayımlanan Ilgaz’ın ikinci şiir kitabı “Sınıf’ın kapak rengi de kırmızı olunca, kitap yasaklanmaktan kurtulamadı ve yazarı 6 ay hapse mahkûm edildi.

Sabahattin Ali-Sırça Köşk

Aşk hikayeleriyle başladığı öykü serüveni, yaşadığı fırtınalı hayat ve kıstırılmışlıkla git gide sertleşmiş, ideolojikleşmiş ve sonunda hırçın yaklaşımlarla birlikte başkaldırıya dönüşmüş olan Sabahattin Ali’nin 1947 yılında yayınlandığı son öyküsü Sırça Köşk’te devlete bir başkaldırış olduğu iddiasıyla yayından kaldırıldı.

Sabahattin Ali’nin en çok okunan kitapları arasında yer alan Sırça Köşk, dönemin devlet yönetimini eleştirirken bir yandan da direnmenin gücünü vurguluyor.

Can Yücel-Rengahenk

12 Eylül Darbesi ile yasaklanan kitaplardan biri olan bu kitap müstehcenlik gerekçesiyle yasaklanarak toplatılmıştır.

Can Yücel kitap yasakları üzerine şu sözü söyler; “Türkiye'de en çok basılan kitap Ne Yaşar Ne Aziz Ne Kur’an-ı Kerim… Türkiye'de en çok basılan eser sansürdür, kardeşim, sansür!”

Attila İlhan- Böyle Bir Sevmek

12 Eylül rejiminin sözcüklerinden, imgelerinden, dizelerinden korkarak şiirlerini, kitabını yasakladığı bir başka ünlü şair de Attila İlhan olmuştur.

“Ne kadınlar sevdim zaten yoktular / yağmur giyerlerdi sonbaharla bir / azıcık okşasam sanki çocuktular / bıraksam korkudan gözleri sislenir / ne kadınlar sevdim zaten yoktular / böyle bir sevmek görülmemiştir…” dizeleriyle başlayan ‘Böyle Bir Sevmek’ isimli şiirin de yer aldığı 1979 yılında basılan Atilla İlhan kitabı, 80 darbesi sonrası yayından kaldırılan ve toplatılan kitaplar arasında yer almıştır.

Adalet Ağaoğlu-Fikrimin İnce Gülü

Yasaklanan kitaplar listesine Türk Edebiyatı’nın önemli yazarlarından Adalet Ağaoğlu’nun başyapıtı olarak kabul edilen ‘’Fikrimin İnce Gülü’’ kitabı, Almanya’da çöpçülük yapan Bayram’ın biriktirdiği paralarla aldığı Mercedes ile köyüne uzanan hikâyesini konu alıyor

Fikrimin İnce Gülü kitabının yasaklanma nedeni ise, askeri kuvvetleri küçük düşürme gerekçesidir. ‘’Türk Silahlı Kuvvetlerini tahkir ve tezyif ‘’ suçlamalarıyla 1981 yılında tüm kitaplar toplatılmış ve yazara da dava açılmıştır ancak iki yıl süren davanın neticesinde yazar ve kitap aklanmıştır.

1992'de ‘’Sarı Mersedes’’ adıyla sinemaya da aktarıldı.

Azizname-Aziz Nesin

1948 tarihli kitap 27 Aralık 1948'de Bakanlar Kurulu kararı ile toplatıldı.

İlk basımı 1948 yılında yapılan Azizname, dönemin siyasi atmosferinin bir parodisidir ve taşlama türündedir. Ucu birçok kurum ve insana dokunan kitap uzun süre yasaklandı ve yurt dışına çıkma yasağı aldı.

Sonraki yıllarda aklanıp Türkiye'de 12 baskı yapan, defalarca sahneye uyarlanan kitabın 2001 yılına kadar hala yurtdışına çıkartılması yasağı kalkmamıştır.

Necip Fazıl Kısakürek-Vatan Haini Değil-Büyük Vatan Dostu Vahidüddin

1968'de basılan bu kitap nedeniyle yazarı 1983 yılında hapse girmişti, kitap 1968, 1977 ve 1980 yıllarında kitap üç kez toplatıldı.

Sırada Pınar Kür var, şöyle ki yazarın üç adet romanı yasaklanmıştır;

‘’Bitmeyen Aşk’’ Halkın ar duygularını incittiği gerekçesiyle 1985'te Türkiye'de toplatıldı.

‘’Yarın Yarın’’ Müstehcenlik suçlamasıyla toplatıldı.

‘’Asılacak Kadın’’ Aynı şekilde halkın ar duygularını incittiği gerekçesiyle 1985 yılında toplatıldı. Davadan karar çıkmak üzereyken, Başar Sabuncu romanı sinemaya uyarlıyordu. Romanla aynı adı taşıyan film sinemalarda serbestçe gösterilirken romanın yasağı halâ kalkmamıştı.

Elif Şafak- Baba ve Piç

Elif Şafak’ın Türk ve Ermeni asıllı bir ailenin iç içe geçmiş tarihini anlattığı romanı “Baba ve Piç” hakkında ‘Türk milletini soykırımcı olarak göstermek, Türklüğü aşağılamak’ iddiasıyla dava açıldı. Elif Şafak ve kitabın yayım evinin editörü hakkında soruşturma başlatıldı. Ancak Avrupa Parlamentosu’nun 2006 Türkiye Raporu görüşmelerine dahi konu olan dava beraat ile sonuçlandı

***

Bu kısma ayrı bir başlık açmak gerekli…

Yasaklanmış kitaplar deyince maalesef aklımıza ilk gelen şair, Türk şiirinin en önemli isimlerinden Nâzım Hikmet.

Şairimizin İstanbul, Ankara, Çankırı ve Bursa cezaevlerinde 12 yılı aşkın hapis süresi geçirdiğini göz önüne alırsak eserlerinin yasaklanması bizi maalesef şaşırtmadı.

Şairimiz listeye 6 yasaklanmış kitap ile girmekte ve bu sayı ile bu üzücü rekoru elinde tutmaktadır.

6 Mayıs 1931 günü Nâzım Hikmet, yazdığı ilk beş şiir kitabı; 835 Satır (1929), Jokond ile Sİ-YA-U (1929), Varan 3 (1930), 1+1=1 (1930), Sesini Kaybeden Şehir (1931)

"Bir zümrenin başka zümreler üzerinde hâkimiyetini temin etmek gayesiyle halkı suça teşvik ettiği" gerekçesiyle yargılandı, bunun üzerine 5 şiir kitabı da yasaklandı.

Nâzım Hikmet 1938’de ünlü Harp Okulu Davası ve Donanma Davası’nda, iki ayrı davada, “orduyu isyana teşvik” suçlamasıyla toplam 28 yıl 4 ay hapis cezasına çırptırılacak, sonrasında da bırakın kitaplarının yayımlanması, adının bile anılmasının yasaklanacağı bir toplumsal korku ortamına girilecekti. Şair ölümüne dek bir daha kendi ülkesinde basılmış bir şiirini göremeyecekti.

Kurtuluş Savaşı Destanı ya da Kuvayi Milliye Destanı- Nâzım Hikmet

Nâzım Hikmet'in Kurtuluş Savaşı'nı bölümler halinde anlattığı destandır. Nâzım Hikmet bu destanı hapishanedeyken 1939'da yazmaya başlayıp 1941'de bitirir. Yazıldığı yer ve tarihler yapıtın sonunda "939 İstanbul Tevkifhanesi, 940 Çankırı Hapisanesi, 941 Bursa Hapisanesi" şeklinde not edilmiştir.

Eserin yazılış ve yasaklanma aşamalarını özetleyecek olursak;

Donanmada ihtilal çıkaracağı iddiasıyla 28 yıl 4 ay hapis cezası alan Nâzım mahkûm olmadan önce, komünist örgütlenme ve komünizmi övme suçlarını cezalandıran TCK 141-142 maddeleri eklenti yapılarak, düşünce açıklama/kitap yazma-okuma suç haline geldi.

Bunun üzerine Nâzım, İstanbul Tevkifhanesi/Sultanahmet Cezaevine atıldı.

Ziyaretine gelen bir dostundan ‘’Nutuk’’ eserini isteyen Nâzım, dayısı Ali Fuat Cebesoy’dan belge ve kaynak yardımı aldı.

Eser böylece İstanbul Tevkifhanesinde doğdu ardından 1940 Şubat ayında Çankırı Cezaevi’ne gönderildi burada eseri büyük oranda geliştirdi.

Dayısı Cebesoy aracılığıyla eseri okuyan İsmet İnönü ‘’ Anadolu Savaşı’nı Nazım, bu destanla bir kez daha kazandı’’ sözlerini sarf etti.

Kasım 1940 yılında Bursa Cezaevine nakledildi ve eseri 1941 yılında burada bitirdi.

TCK 141-142 maddeleri suç olduğundan eseri basmak ve yayımlamak imkansızdı. Kimse yayımlamaya cesaret edemedi.

Eser Türkiye'de ilk kez 1965'te Kurtuluş Savaşı Destanı adı ile Yön Yayınları tarafından yayımlanmıştır. 1968'de ise Bilgi Yayınları tarafından Kuvâyi Milliye/Destan adıyla yayımlanmıştır. Daha sonra genişletilerek yine Kurtuluş Savaşı Destanı adı ile 1973'te ve 1975'te yayımlanmıştır.

3 Haziran 1963 tarihinde aramızdan ayrılan şair eserinin basıldığını hiçbir zaman göremedi…

***

Ulu önderimiz Mustafa Kemal Atatürk dahi kitap yasaklarından payını almıştır.

‘’Zabit ve Kumandan ile Hasbıhal’’

Çok yönlülüğüyle bilinen Ulu önderimiz Atatürk'ün 1914 yılı Mayıs ayında Sofya'da yazdığı söyleşi türündeki kitap, yakın arkadaşı Ali Fethi Okyar ile birlikte 1918'de Mondros Mütarekesi dönemi başlarında İstanbul'da bir süre çıkardıkları Minber Gazetesi’nin matbaasında bin nüsha olarak basıldı.

7,5 kuruş fiyat konan kitabın birkaç nüshasını tanıdıklarına hediye etmek için yanına alan Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçtikten sonra kitabın kalan nüshaları Damat Ferit Paşa tarafından toplatılarak imha edildi.

Kitap 1956 yılında Hasan Âli Yücel tarafından İş Bankası Kültür yayınlarının ilk kitabı olarak yeniden yayımlandı.

***

Ülkemizde yasaklanan yabancı kitaplardan seçkin olan birkaç tanesini de listeleyecek olursak;

Karl Marx- Das Kapital

1867 tarihli kitap Türkiye'de uzun süre yasaklı kaldı.

Adolf Hitler- Mein Kampf (Kavgam)

Adolf Hitler'in 1925 yılında hapisteyken yazdığı Nazi rejiminin altyapısını anlatan 'Kavgam' adlı Yayın haklarının Bavyera hükümetine ait olduğu kitabın, hükümetin Türkiye'deki kitabevlerinin kitabı basmaya devam ettiği gerekçesiyle mahkemeye başvurması sonucunda Hitler'in kitabının Türkiye'de satılmaması yönünde karar alındı.

Vladimir Lenin- Devlet ve İhtilal (Devlet ve Devrim)

İnsanları ve devlet düzenini bozma tehlikesi yüzünden 2000 yılında Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından Türkiye'de yasaklanmış kitaplar listesine alınmıştır.

Josef Stalin- Bolşevik Partisi Tarihi

Halkı yanlış yönlendirip genç grupların devrim yapma korkusu yüzünden 1971 de yasaklanmıştır.

Andre Malraux- Umut

İspanya İç Savaşı'nı konu alan roman komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle 1968 yılında Türkiye'de 4. Sulh Ceza Mahkemesi'nin kararıyla toplatıldı.

George Politzer- Felsefenin Temel İlkeleri

Macar asıllı Fransız felsefeci ve Marksist teorisyen Politzer'in 1936'da yazdığı, ölümünden sonra, 1945'te yayımlanan kitabı ‘’Principes Élémentaires de Philosophie’’ 12 Eylül Darbesi sırasında yasaklanan ilk kitap olma unvanını da taşıyor.

Serge Bramly-Yatak Odasında Terör Marquis de Sade

Özgün adı La Terreur dans le boudoir olan 1994 tarihli roman Marquis de Sade'ın hayatını anlatıyordu. 2000'de sinemaya da aktarılan eser Türkiye'de 2001'de basıldı. Birkaç ay sonra İstanbul 2. Sulh Ceza Mahkemesi tarafından "Halkın ar ve haya duygularını incittiği, cinsi arzuları tahrik ve istismar ettiği, genel ahlaka aykırı ve müstehcen bulunduğu " gerekçesiyle yasaklanarak toplatıldı.

Jose Mauro De Vasconcelos- Şeker Portakalı

Şeker Portakalı, çocuğu yedinci sınıfa giden velinin, kitabı okutan öğretmene soruşturma açması ile 2013 yılında ülkemizde yasaklanmıştır. Açılan soruşturmanın nedeni velinin Türk kültürüne uygun olmadığı, müstehcen öğeler ve argo sözcükler içerdiğini düşünmesidir.

Bonus olarak yasaklı kitap ‘’Tommiks’’

Ülkemizde çok sevilen ve nostalji öğesi haline gelmiş Tommiks çizgi romanı, Özgün adıyla Capitan Miki,

İtalyan çizgi roman 'çocukların aklını çeleceği' gerekçesiyle Türkiye'de 1961 yılında yasaklanmıştır.

Çizgi roman 1951'den beri İtalya'da, 1955'ten beri de Türkiye'de yayımlanmaktaydı. “Üçüncü Yargı Paketi” kapsamında 5 Ocak 2013'ten geçerli olmak üzere diğer 453 kitapla birlikte yasağı kalktı.

***

Ayrıca ülkemizde yasaklanmış olmasalar da yazıldığı ülkede yasaklanan ve bu sebeple ülkemizde bir dönem yayımlanamayan ve çevrilemeyen çok önemli ve şaşıracağınız kitaplar da mevcuttur.

Örneklendirmek gerekirse;

1984- George Orwell,

Alice Harikalar Diyarında – Lewis Caroll

Don Kişot – Miguel de Cervantes

Dönüşüm- Franz Kafka

Bülbülü Öldürmek – Harper Lee

Madame Bovary – Gustave Flaubert

Türlerin Kökeni – Charles Darwin

Binbir Gece Masalları

***

Bu yazımızda sizlere ülkemizde bir dönem yasaklanmış seçkin kitapları listeledik ve gerekçelerini açıkladık…

İzninizle şu son bilgi ile yazımı noktalıyorum;

Düşünce özgürlüğü bir başka deyişle ifade özgürlüğü demokrasinin temel ilkesi olmakla beraber Anayasamızın 26. maddesi ile güvence altına alınmıştır.

Madde 26 – Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir

Sevgiyle kalın…

 

Yorum Ekle
Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!
Yorumlar
Yükleniyor..
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.