SON DAKİKA
Hava Durumu

Apollonia’dan Gölyazı’ya: Ağlayan Çınar, Bekleyen Köy!

Yazının Giriş Tarihi: 20.11.2026 13:58
Yazının Güncellenme Tarihi: 20.11.2026 14:12

Turist Bursa’da valizini neden açmıyor? Bu suali geçen yazımda dillendirdim, yine soruyorum!

Ortalama konaklama 1,67 gece…

Kahvaltı, İskender, kestane şekeri, dönüş…

Oysa valizi açtıracak sebepler köylerimizde.

Dağ köylerinin yaylaları…

Sahildeki köylerin iskeleleri…

UNESCO listesindeki Cumalıkızık’ın Osmanlı sokakları…

Her biri ayrı günleri hak ediyor.

İşte size bu çerçevede Bursa turizmini besleyebilecek damarlar.

***

İlk durak bir göl köyü: Gölyazı.

Bursa–İzmir karayolunun 35. kilometresinde sapaktan çıkın. Yedi kilometre zeytinliklerin arasından inin. Göl birden belirir; köy, suyun ortasında bir avuç ev. Arabayı bırakın, önce çınarı selamlayın.

***

Çınar bekliyor

1837’de buraya gelen İngiliz gezgin William Hamilton bir ayrıntı not etmiş: Ahşap köprü, çınarın dallarına zarar vermesin diye kıvrılarak yapılmış. Köprü ağaca yol vermiş.

Ağacın asıl hikâyesini köylüden dinleyin:

Mehmet ile Eleni aynı sokakta büyür. Biri Türk delikanlısı, öteki Rum kızı.

Göle pus çöktüğünde çınarın altında buluşurlar. Sonra tarih araya girer.

Yıl 1924…

Cumhuriyet yeni ilan edilmiş, mübadele başlamış. Rum aileler gözleri yaşlı yola koyulur. Mehmet kalabalıkta Eleni’yi ararken karşısına onun ağabeyi çıkar. Bir hançer parlar. Yaralı Mehmet çınara varır, gövdesine yazar:

“Burada bekleyeceğim.”

Eleni kafileden kopup koşar. Mehmet’i cansız bulunca o da canına kıyar.

Çınar o günden beri her bahar kırmızı ağlarmış. Bilim bu rengi gölün suyuna bağlıyor.

Acı başka yerde:

Mübadelede bavullara sığmayan şeyler vardı. Komşuluk, dil, bahçe, anı.

Ve elbette aşk.

***

Tiyatroda bir isim

Yokuşu tırmanın. Ayağınızın altındaki kent, antik Apollonia. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bursa Uludağ Üniversitesi, Nilüfer Belediyesi ve Uludağ İçecek katkılarıyla yürüyen kazılar onu yeniden konuşturuyor. Caminin arkasında boğa başlarına çiçek girlandları sarılmış bir taş, surlarda İmparator Hadrianus’un yazıtı var. Kazı sergisi pazartesi hariç her gün açık.

Beş bin kişilik tiyatroda önce trajediler oynanmış, sonra gladyatörler dövüşmüş. Sıraların arasında bir mezar var. Kentin mezarlığı dururken biri buraya gömülmüş.

Kim?

Arkeologlar bir kahramanın izinde. Prof. Dr. Derya Şahin ile Prof. Dr. Mustafa Şahin’e sorduğum her soru, yeni bir soruya kapı açtı.

En üst sıralardan birinde bir ad kazılı:

Lonidos… Yani “Lonis’in yeri.”

Bin 900 yıl önce orada oturan kadının bir rahibe olduğu düşünülüyor.

Hangi tanrının?

Bilinmiyor.

Lonis de bekliyor; kendisini bulacak araştırmacıyı.

Tepeden inerken ‘Simitçi Kale’ye uğrayın. Kemeri simide benzeyen bu Helenistik kule, 19. yüzyılda ipek atölyesiymiş. Toprağından küçük bir altın yüzük çıkmış. Üstünde kalbi andıran bir dut yaprağı. Dut, ipek böceğinin besini.

Yüzük bir ipekçinin miydi, bir sevgiliye hediye mi?

Bilmiyoruz.

Uluumay Vakfı replikasını hazırlamaya karar verdi; yüzük yakında başka parmaklarda parlayacak.

Aynı topraktan mavi-beyaz İngiliz porseleni de çıkmış. Deseni Çin’in ünlü aşk hikâyesi:

Mandarinin kızı Koong Shee, babasının kâtibi Chang’a âşık olur. Baba araya duvar örer. Sevgililer sandalla bir adaya kaçar; yakalanınca tanrılar onları iki kumruya çevirir.

Bizim şarkıdaki gibi:

Baharı bekleyen kumrular!

***

Ayrılık aşkı ebedi kılar

Ne tevafuk! Çınarın rivayetinden yüz yıl önce, bir gölü, bir adayı ve kavuşamayan iki âşığı anlatan bir desen Gölyazı’ya gelmiş. Bir göl, iki aşk. Aşk zaten kavuşulamayınca bâki kalır.

***

Kız Ada’ya kürek

Desenin adası hayalî. Kız Ada gerçek, kıyıdan 500 metre açıkta. Köylü kadınların çektiği sandala binin, nilüferlerin arasından geçin. Burası Apollon’un kutsal alanıydı; bulunan ok uçlarının tanrıya adak olduğu düşünülüyor. Kazıdan MÖ 4. yüzyıla ait siyah firnisli balık tabakları çıktı. Adaya tur düzenlenmeli, kazı yerinde görülmeli, QR kodlar hikâyeyi anlatmalı.

O tabakta ne yenirdi? Antik yemek yazarı Arkhestratos’a sorarsanız balık incir yaprağına sarılır, kekikle sıcak küle gömülür. Gölyazı mutfağının peşindeki Eser Ceylan buna Homeros’un arpalı içeceği ‘kykeon’u ve susamlı, ballı ‘gastris’i ekliyor. Düşü bir Gölyazı Mutfak Akademisi…

Kazı tabaklarının çağdaş yorumları hem sofrada hem hediyelik rafında, yanında köy kadınlarının yemekleri...

Antik bir tabakta, 2 bin 400 yıllık tarifle pişmiş göl balığı…

Ben birkaç tabak çizdim bile. İlgililere duyurulur!

Baharda gözünüz yolda olsun. Göç zamanı leylekler yollarda yürür, çatılar yuvalarla dolar. Karşı kıyıda, Eskikaraağaç’ta balıkçı Adem Yılmaz’la her yıl buluşan efsane “Yaren” leylek bile buraya uğrar. Onun sofrası da bu göl.

***

Ev sahibi nerede?

Şimdi meydana dönün. Muhtara göre yoğun haftalarda köye binlerce kişi geliyor. Turist bir kaza geçirse ya da köyde bir çocuk hastalansa?

Köyde sağlık merkezi yok!

Bir sakin durumu tek cümleyle özetliyor:

“Köye kalan beş masa.”

Ev sahibi, kendi evinde misafir.

Meydan, sandal turları ve ticaret köylüyle birlikte planlanmalı. “İşten önce planlama seni pişmanlıktan kurtarır.”

Bu söz, 10. yüzyılda Nişabur’da yapılmış bir tabağın üstünde yazar. Tabak bugün New York’ta, Metropolitan Müzesi’nde. Restorasyon bitene dek, ev sahiplerinin onayı ve koruma izinleriyle, bir boya firması reklam karşılığı cepheleri elden geçirebilir. Ama boya kaçak yapıyı örtmez. Silueti bozan yapı yıkılmalı.

Gelelim tuvalete.

Özgün sofrada özgün yemeği yiyen turist tuvaletten iğrenirse, gitti ‘like’lar! Hafta sonu çöp daha sık toplanmalı, iskelelere kutu konmalı. Ramsar korumasındaki bir gölde temizlik kampanya değil, gündelik iş.

***

Suyun söylemediği

Kıyıyı süpürmek suyu temizlemez. Çalışmalar göle ulaşan kirleticileri ve Akçalar’daki su sorununu gösteriyor. Mustafakemalpaşa Çayı’ndan ve Akçalar’dan gelenler düzenli ölçülmeli, balıktaki metal birikimi izlenmeli, sonuçlar herkese açık yayımlanmalı. Evliya Çelebi’nin kereviti de Yaren’in sofrası da ancak böyle korunur.

Gölyazı’ya yıllardır “Bursa’nın Venedik’i” deniyor. İtirazım var. Venedik denizin kenti. Gölyazı’nın asıl akrabası Garda Gölü’ndeki Sirmione: suya uzanan bir yarımada, Roma kalıntıları, zeytinlikler, dar sokaklar. Hedef büyük olsun. Bir gün İtalyanlar Sirmione için “Garda’nın Gölyazı’sı” desin.

Hamilton’ın köprüsü çınara yol vermişti.

Sıra bizde!

Çınarın dibine bir mektup kutusu koyalım. Ziyaretçi Mehmet’e, Eleni’ye, belki kendine yazsın; mektuplar bir gün “Çınara Yazılanlar” adıyla kitap olsun.

Çınar ağlamasın.

Hiç değilse bir mektup alsın!

Yorum Ekle
Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!
Yorumlar (0)
Yükleniyor..
logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.