SON DAKİKA
Hava Durumu

Mızrak Çuvala Sığmıyor!

Yazının Giriş Tarihi: 18.11.2026 11:48
Yazının Güncellenme Tarihi: 18.11.2026 11:48

Memlekette öteden beri türlü türlü yöntemlerle örtülmeye çalışılan acı gerçekler, bize artık kaçışa meydan vermeyecek ölçüde “yüzleşmenin zamanı geldi de geçiyor” diyor.

Çünkü artık mızrak çuvala sığmıyor!

Biliyorsunuz “mızrak çuvala sığmıyor” atasözü; herkesin gözünün önünde olan ve net bir şekilde bilinen gerçeklerin gizli tutulması, yokmuş gibi davranılmasının imkânsız olduğunu anlatmaktadır.

Buna rağmen bu saklama durumunun ısrarla sürdürülmeye çalışılması, samimiyet yerine hala retorikle (süslü boş laflar) yetinilmesi ve her şeyi sessizlikle karşılanmasının beklenmesinden başka bir şey değildir.

Bu durumu tersine çevirecek olan yüzleşme ise ancak akletme ile mümkün olabilir. Kaldı ki halkının yüzde 94’ü Müslüman olan bir ülkede başa gelen onca musibetin nedeni de gayet açıktır:

Akletmeme!

Hem de Müslümanların kitabı olan Kur'an-ı Kerim'de “düşünme, kavrama ve akıl yürütme” üzerine onlarca ayete/emre rağmen…

İşte bu ayetlerden biri:

“Şüphesiz ki Allah katında canlıların en kötüsü, akıl etmeyen dilsizlerdir, sağırlardır. (Enfâl Suresi/22)”

***

Avrupa’da 18. yüzyıl romantizm akımının öncülerinden kabul edilen İspanyol Ressam Francisco Goya da sanki Kur’an’a işaret eder gibi 1797-1799 yılları arasında tamamladığı ünlü bir tablosuna “El sueño de la razón produce monstruos” ismini vermiştir.

Madrid Prado Müzesi’nden sergilenen bu ünlü tablonun ismi Türkçeye genellikle "Aklın Uykusu Canavarlar Yaratır" veya "Akıl Uykuya Dalarsa Canavarlar Türer" şeklinde çevrilir.

Goya, uyuyan bir adamın etrafında uçuşan yaratıkları resmettiği tabloda; akıl ve mantık uykuya daldığında ya da bastırıldığında hurafelerin, rivayetlerin, masalların, batıl inançların ve korkunç canavarların ortaya çıkacağını vurgular.

Tablodaki yaratıklar; uyuyan, aklını uykuya yatıran herkesi tehdit eden cehalet ve aptallık/ahmaklığı sembolize eder.

Bakın dünyaya ve Türkiye’ye…

Egemenler; milleti uyandırmamak için ‘yavaşça acele et’ anlamında ‘festina lente’ kavramını kullanarak ölçülü ve planlı bir şekilde önceden belirlenmiş bir hedefe yürümüyorlar mı?

Örneğin bizde “‘Ay’a kadar 4 şeritli yol yapılacak’ denilse Vallahi inanırız’’ halleri; Goya tablosunun işaret ettiği gibi aklın uykuya yatırılması ya da birine emanet edilmesinden başka ne olabilir ki!

***

Amaç; aklı devreden çıkararak, algı ile olguyu birbirinden ayıramaz hale getiren kitleler oluşturmaktır ve bu ülkede bu, büyük ölçüde başarılmıştır.

Böylece millet doğrulanabilir gerçekler demek olan olgu yerine önüne konulan her türlü kurguya/masala/vaade inanır hale getirilmiştir.

Bir başka örnekle;

Bu yıl devletin on aylık bütçe açığı 2,3 trilyon lirayı aşarken ve de faiz ödemeleri yine 10 ayda 2,5 trilyon liraya ulaşmışken ekonominin şahlandığı söylemek nasıl bir yaklaşımdır?

Böyle bir ekonomide, kamu kaynaklarının ne kadarı üretken yatırımlara, eğitime ve toplumsal refaha ayrılabiliyor?

Hal böyle iken şunu söylemek sanıyorum yanlış olmaz:

‘Ekonomi şahlandı’ söyleminin sahipleri, memleketin kaynaklarını yağmalayarak refah ve konfor içinde yüzen, millet gerçeklerinden kopuk kibirli bir zümredir.

Herkesin canını yakan bu çarpık durumdan kurtulmak için ya akıl yeniden egemen kılınarak uyanılıp sağlığa kavuşulacak ya da uyku hali entübe ile sonuçlanacak.

***

Peki, Kur’an’ın yüzlerce kez tekrar ettiği, Allah’ın sadece insana bahşettiği ve insanı ancak bu sayede muhatap alacağını buyurduğu akıl nasıl işletilip, doğru, sağlam, güvenilir selim akla ulaşılacak?

Bu konuda 11. yüzyılda yaşamış İslam dünyasının önde gelen müfessiri, Arap dili ve edebiyatı âlimi ve ahlak filozofu, Ragıp el-İsfahani’ye göre dış ve iç olmak üzere iki tür vahiy vardır.

Dış vahiy; Kur’an, iç vahiy ise vicdanı, sağduyuyu ve basireti oluşturan selimleştirilen akıl’dır. İşletilen akıl, Hz. İbrahim örneğinde görüldüğü üzere doğru olanı bulma yetisine sahiptir. Yani doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden, şerri hayırdan ayırma potansiyeli taşır.

Kur’an akla hitap ederek akletme metodunu da aşamalar halinde verir. Bunlar; ‘Oku’ temel emriyle başlayan Anlama (taakkul), Kavrama(tefakkuh), Hatırlama, İbret alma(tezekkür), Düşünme(tefekkür) ve Tedbir alma(tedebbür) olarak sıralanmıştır. (Bkz. Sedat ŞENERMEN, Bilimde ve Kur’an Dilinde Kalp/Akıl- Aklın kaynağı Beyin)

Bu aşamalardan sadece hatırlama, ibret alma yani tarih bilgisinden yoksunluk bile birçok örnekten anlaşılacağı üzere bir milleti tarihin arşivine kaldırmaya yeter.

Bu konuda yetkin akademisyenlerden Prof. Niyazi Kahveci, “Sistematik Düşünme” kitabında akıl ve aklın çapından bahsederek şöyle söylüyor:

‘’Beşerî aklın çapı vardır. Akıl çapı olgu ve nesneleri bilme ve düşünme kapasitesidir. Bir olgunun ne kadar çok boyutu ve katmanı biliniyor ve üzerinde düşünülüyorsa, akıl çapı o kadar büyüktür. Kişi de o derecede insandır… Bir insanın akıl çapı hangi düzeyde (evrede) ise, ancak o düzeydeki şeyleri algılayabilir… Aklın çapı genişleme özelliğine sahiptir. Ancak bu okumak, dinlemek ve düşünmekle olur. Okuyup dinleyerek öğrenilen şeyler üzerinde kafa yormakla olur. Düşünmeksizin akıl çapını genişletmek imkânsızdır. Bir toplumun akıl çapını özgürce düşünenler değiştirir ve genişletir. O nedenle, insanları çağdaşlaştırmak için öncelikle onların algılayışlarını güncel düzeye çıkarmalıdır. Bu da akıl çapını güncellemeyi gerektirir.’’

***

Özetle;

Aklı ve aklın çapını, okumak; dinlemek ve düşünmek geliştiriyor. Bu da ancak özgür düşünce ile mümkün olur. Dikkat edilirse dış vahiy de iç vahiy olan aklın oluşturduğu bilim de tıpatıp aynısını söylüyor.

Ve en çarpıcı ve uyandırıcı tespiti ise akıl dışı uygulamalara hala şaşıran, “aklımızla oynamayın” kısırlığında dolaşanlara geliyor; Akıl çapı geçmişin çapında kalmış kişiye, “çağdaş olacaksın” demek boşuna gayrettir.

Yazılarda sürekli akıl, akletme, ahmaklaşma üzerinde durulması başka çıkış olmamasındandır.

Evet, içinde debelleşilen ve bir türlü çıkılamayan mevcut durumu anlama çabası ile yağmalama zihniyetinin kökenlerine devam edeceğim.

Yorum Ekle
Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!
Yorumlar (0)
Yükleniyor..
logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.