15 Ekim tarihte bugün: Atatürk’ün Nutuk’u okumaya başladığı gün

Tarih boyunca 15 Ekim, siyaset, bilim, kültür ve sanat alanlarında önemli gelişmelere sahne oldu. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş döneminden dünya tarihini etkileyen olaylara kadar pek çok gelişmenin yaşandığı bu tarih, geçmişin izlerini bugüne taşıyor. Peki, 15 Ekim’de tarihte neler yaşandı?

15 Ekim’de tarihe geçen önemli olaylar

1927 – Atatürk, Büyük Nutuk’u okumaya başladı

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 15 Ekim 1927’de Cumhuriyet Halk Partisi kurultayında Büyük Nutuk’u okumaya başladı. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecini, Millî Mücadele yıllarını ve Cumhuriyet’in ilk dönemini anlatan eser, altı gün süren okumayla tamamlandı. Nutuk, Türkiye’nin yakın tarihini anlamak açısından önemli kaynaklar arasında yer aldı.

1937 – Yeni harflerle basılan ilk kâğıt paralar tedavüle çıktı

Türkiye’de yeni harflerle basılan ilk kâğıt paralar 15 Ekim 1937’de dolaşıma girdi. Üzerinde Mustafa Kemal Atatürk’ün portresinin bulunduğu 100 liralık banknotlar, dönemin ekonomik ve kültürel dönüşümünün simgelerinden biri oldu. Söz konusu banknotlar 1942 yılında tedavülden kaldırıldı.

1961 – Türkiye’de genel seçimler yapıldı

Türkiye, 15 Ekim 1961’de genel seçimler için sandık başına gitti. Seçimlere Cumhuriyet Halk Partisi, Adalet Partisi, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi ve Yeni Türkiye Partisi katıldı. Seçim sonucunda CHP 173, Adalet Partisi 158, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi 54 ve Yeni Türkiye Partisi 65 milletvekilliği kazandı.

2022 – Bartın’daki maden faciasında 41 işçi hayatını kaybetti

Türkiye’nin hafızasında derin iz bırakan Bartın Amasra’daki maden faciası, 14 Ekim 2022’de yaşandı. Patlamanın ardından yürütülen kurtarma çalışmalarında 41 madenci hayatını kaybetti, 7 işçi yaralandı. Facia, iş güvenliği ve madencilerin çalışma koşullarını yeniden ülke gündeminin merkezine taşıdı.

1917 – Mata Hari kurşuna dizildi

Hollandalı dansçı Margaretha Geertruida Zelle, sahne adıyla Mata Hari, Birinci Dünya Savaşı sırasında casusluk suçlamasıyla yargılandı ve 15 Ekim 1917’de Fransa’da kurşuna dizilerek idam edildi. Mata Hari, ölümünden sonra da casusluk tartışmaları ve gizemli yaşam öyküsüyle tarihin en çok konuşulan isimlerinden biri olmayı sürdürdü.

1961 – Uluslararası Af Örgütü kuruldu

İnsan hakları alanında faaliyet gösteren Uluslararası Af Örgütü, 1961 yılında Londra’da kuruldu. Örgüt, dünya genelinde insan haklarının korunması ve ihlallerin gündeme taşınması için yürüttüğü çalışmalarla uluslararası alanda etkili kuruluşlardan biri haline geldi.

1993 – Nobel Barış Ödülü Mandela ve De Klerk’e verildi

1993 Nobel Barış Ödülü, Güney Afrika’da ırk ayrımcılığının sona erdirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle Nelson Mandela ve Frederik Willem de Klerk’e verildi. Ödül, ülkede demokratik bir düzenin kurulmasına yönelik çabaların uluslararası alanda takdir edilmesinin önemli göstergelerinden biri oldu.

15 Ekim’de dünyaya gelen ünlü isimler

15 Ekim, bilimden edebiyata, müzikten spora kadar farklı alanlarda tanınan isimlerin doğum günü olarak da kayıtlara geçti.

Friedrich Nietzsche (1844): Alman filozof, düşünce tarihi üzerindeki etkisiyle tanındı.

Muammer Sun (1932): Türk besteci ve müzik eğitimcisi, özellikle müzik eğitimi alanındaki çalışmalarıyla bilindi.

Cemal Safi (1938): Türk şiirinin tanınan isimlerinden biri olan şair, eserleriyle geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı.

Hümeyra (1947): Türk müzisyen, besteci, söz yazarı ve oyuncu.

Didier Deschamps (1968): Fransa Millî Takımı’nın eski futbolcusu ve teknik direktörü.

Mesut Özil (1988): Türk asıllı Alman eski millî futbolcu.

Anthony Joshua (1989): Uluslararası alanda tanınan İngiliz profesyonel boksör.

15 Ekim’de hayatını kaybeden isimler

Tarih boyunca 15 Ekim, sanat, edebiyat ve siyaset dünyasından önemli isimlerin ölüm tarihi olarak da kayıtlara geçti.

Mata Hari (1917): Hollandalı dansçı ve casusluk suçlamasıyla idam edilen tarihi figür.

Âsaf Hâlet Çelebi (1958): Kendine özgü şiir anlayışıyla tanınan Türk şair.

Fazıl Hüsnü Dağlarca (2008): Türk şiirinin önemli temsilcilerinden biri.

Erol Günaydın (2012): Türk tiyatrosu ve sinemasının tanınan oyuncularından.

Billur Kalkavan (2022): Oyuncu ve sunucu.

Hasan Yalnızoğlu (2024): Dansçı, manken ve oyuncu.

15 Ekim’in tarihsel önemi

15 Ekim, Türkiye’nin yakın tarihinde Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına ışık tutan gelişmelerle öne çıkıyor. Atatürk’ün Nutuk’u okumaya başlaması, yeni harflerle basılan banknotların dolaşıma girmesi ve 1961 genel seçimleri, ülkenin siyasi ve toplumsal dönüşümünü yansıtan önemli dönüm noktaları arasında bulunuyor.

Dünya tarihinde ise insan hakları hareketlerinden uluslararası barış girişimlerine, bilim ve düşünce dünyasından sanat hayatına kadar uzanan gelişmeler, 15 Ekim’i takvimde dikkat çeken tarihlerden biri haline getiriyor.